Bahor aE" bayramlar bilan boshlanadi. KoaE~klamning ikkinchi haftasida aE" 8 martni nishonlaymiz. XoaE~sh, munis onalarimiz, xotin-qizlar bayramini nishonlashimizning sababi nimada? Nega ayollar bunchalik ulugaE~lanadi? Xuddi shu kuni butun dunyo ayollari bayram qiladilarmi yoki... Bu savollarga javob topish uchun tarixga nazar tashlaymiz.
MaaE?lumotlarga koaE~ra, aEsayolaEt arabcha soaE~z boaE~lib, aEsoilaaEt kalimasi bilan oaE~zakdoshdir. Biroq 8 martga nisbatan aEsayolaEt soaE~zi emas, balki xotin-qizlar degan soaE~z keng qoaE~llaniladi.

Bu kun oaE~tmishiga nazar tashlaydigan boaE~lsak, xotin-qizlar bayrami ularning oaE~z huquqlari uchun kurashish kunidan kelib chiqqaniga guvoh boaE~lishimiz mumkin.  YaaE?ni, 1857 yil 8 mart kunida Nyu-Yorkning poyafzal hamda tikuv fabrikasi ishchi xotin-qizlari manifestga yigaE~iladilar. Ular 10 soatlik ish kuni, yorugaE~ va quruq ish xonalari hamda erkaklar bilan bir xil maosh olishlarini talab qilib chiqadilar. Xuddi shu kunda Nyu-Yorkdagi yuzlab ayollar namoyishlarga chiqib, saylash huquqini ham talab qiladilar. Chunki oaE~sha paytlarda juda kam maosh oluvchi ayollar kuniga 16 soat ishlaganlar. Erkaklar esa turli chiqishlari orqali 10 soatlik ish kunini qoaE~lga kiritganlar. 8 martdagi xuddi shu voqeadan soaE~ng ayollar tashkiloti tuziladi va birinchi marta xotin-qizlar unga aaE?zo boaE~ladilar. Biroq bu kun birinchi marta 1891 yil 19 martda Avstriya, Daniya, Germaniya va Shveytsariyada xotin-qizlar bayrami sifatida nishonlandi. OaE~shanda milliondan ortiq erkak va ayollar manifestlarda ishtirok etadilar. Saylash va joylarni boshqarish huquqidan tashqari, ayollar erkaklar bilan bir qatorda teng huquqli boaE~lishga harakat qiladilar.

1910 yil Kopengagenda oaE~tgan xalqaro konferentsiyada 8 mart sanasini xalqaro xotin-qizlar kuni sifatida nishonlash taklifi koaE~tarildi. Shundan soaE~ng koaE~pgina mamlakat ayollarining jamiyatda faollashuvi boshlanadi. Ular kambagaE~allikka qarshi, mehnat huquqiga, hurmatiga ega boaE~lish, tinchlik uchun kurash olib boradilar.

Rossiyada esa xalqaro xotin-qizlar kuni birinchi marta 1913 yil Peterburgda bayram qilindi. Rossiya Dumasiga ayollar muammosi boaE~yicha ariza berildi va hukumat aaE?zolari 1913 yil 2 martda bir yarim ming aholini yigaE~ib, bu masalani hal etishga ruxsat berdi. Unda ayollarning saylash huquqi, onalikni davlat tomonidan taaE?minlash va muhofaza qilish masalalari koaE~rib chiqildi. Keyingi yilda esa Yevropaning koaE~pgina mamlakatlarida ayollar urushga qarshi namoyishlar uyushtiradilar.

1917 yil fevral oyining oxirgi yakshanbasida Rossiya ayollari aEsNon va tinchlikaEt shiori ostida koaE~chaga chiqdilar. ToaE~rt kundan keyin esa Nikolay II ayollarga saylash huquqini berishni vaaE?da qildi. Bu kun Yulian yilnomasida 23 fevral hamda Grigorian yilnomasi boaE~yicha 8 martda nishonlana boshlandi.

8 mart xalqaro xotin-qizlar kuni 1965 yildan boshlab dam olish kuni deb belgilandi. Shu kunda hukumat tantanali tadbirlarda ayollarga nisbatan davlat siyosatining amalga oshirayotgan ishlari toaE~gaE~risida hisobot berardi. Asta-sekin xalqaro xotin-qizlar kuni ayollarning oaE~z huquqlarini talab qilganliklari uchun emas, balki ularni qadrlash, hurmat qilish va eaE?zozlash kuni sifatida nishonlana boshlandi.

Sobiq shoaE~ro ittifoqi barham topgandan soaE~ng 8 mart aE" xalqaro xotin-qizlar bayrami MDH 
davlatlari: Ozarboyjon, Gruziya, QozogaE~iston, QirgaE~iziston, Moldaviya, Tojikiston, Turkmaniston, Ukraina, Belorussiya, OaE~zbekistonda bayram qilinadi.

Agar eaE?tibor bergan boaE~lsangiz, MDHdan tash-qari ushbu bayram asosan GaE~arb davlatlarida nishonlanadi. XoaE~sh, Sharqda-chi?

Sharqda ham bu bayram oaE~zgacha tarzda nishonlanadi. Masalan, Yaponiyada xuddi shunga oaE~xshash bayram mavjud. Lekin u xotin-qizlar emas, balki faqatgina qizlar (Xina Matsuri) bayramidir. Bu ayyomni qoaE~gaE~irchoqlar bayrami deb ham atashadi. Bayram 3 martda oaE~tkazilib, barcha yapon qizlariga baxt va sogaE~lik tilaydi. Yaponlar qizi bor uy ostonasidagi qizil javonga chiroyli kiyintirib qoaE~yilgan qoaE~gaE~irchoqni qoaE~yishadi. Mamlakatning baaE?zi joylarida esa qogaE~ozdan yasalgan qoaE~gaE~irchoqlarni suvga tashlaydilar. Bu bilan suvga tashlangan qogaE~oz-qoaE~gaE~irchoq oaE~zi bilan baxtsizlik va kasallikni ham olib ketsin, deyiladi.

Qizlarga atalgan qoaE~gaE~irchoqlar odatda vasiyat qilib qoldirilgan boaE~ladi. Chunki bu qoaE~gaE~irchoqlar juda qimmat boaE~lib, narxlari 1000 AQSh dollaridan kam boaE~lmaydi. Ular bir oy davomida ostonada turib, keyingi yil uchun yana yigaE~ishtirib qoaE~yiladi.

Nodira Manzurova,
aEsMaaE?rifataEt gazetasidan olindi.











